Thursday, October 22, 2020

Arrimaha Caafimaadka: Tayfoodh (Typhoid fever)

Maanta waxa aynu soo qaadan doonaa xanuunka Tayfoodh oo aad caan uga ah dalalka soo koraya, inagana bulsho ahaan inagu badan.

Cudurkani waxa uu ku dhacaa hab-dhiska dheef-shiidka iyada oo uu keeno astaamo kala duwan. Cudurkan waxaa la daalaa dhacaya ku dhawaad 21.6 milyan oo qof. Dadka cudurkan u dhinta ayaa lagu qiyaasaa 200 oo kun oo qof sanad kasta.

Cudurkan ayaa lala xidhiidhiyaa heerka nadaafadeed oo liita iyo ururka dadka oo bata.

Cudurkan waxa keenta nooc bacteria-da ka mid ah oo inta badan weerarta dheef mareenka jidhka bini aadmiga. Bacteria-dan ayaa la aaminsan yahay in fadhiisinkeedu yahay dadka oo ay iskaga dab qaado. Ilma aragtaydan ayaa ah mid adkaysi u leh walxo badan. Waxa la sheegaa in kulayl badan oo gaadhaya ilaa 160 degree Celsius  muddo 15 daqiiqo ah uu dili karo bacteria-dan. Waxa ay ku badbaadi kartaa todobaado cuntooyinka qalalan, agabka caafimaad qaarkood iyo saxarada.

Cudurkan ayaa laga qaadaa cunto wasakhawda oo uu qofku qaato. Mararka qaar waxa lagu ladhaa inuu isticmaalay xamaamka dabadeed iska indho tiro qofku inuu saabuun ku farxasho, ka dibna gacmo sida bacteria-dii uu cunto ku cuno.

Cudurkan waxa jira dad u bandhigan halistiisa oo uga nugul dadka kale:-

  1. Dadka socdaalku yahay shaqadooda gaar ahaan goobaha uu ku badan yahay cudurkani.
  2. Shaqaalaha caafimaad ee baadhaya inta badan muunado ay ku jirto bacteria-dani
  3. Inaad la kulantay qof cudurkan qaba dhaawanahan
  4. Cabitaanka biyaha wasakhoobay

Hab-dhiska dheef-shiidkeenu waxa uu adeegsadaa qaabab kala duwan si uu isu difaaco. Waxa ka mid ah dheecaano dahaadha unugyadeena si ay uga hor tagaan hagardaamo soo gaadha, aysiidha caloosha ( Acid) oo iyadu inta badan burburisa ilma aragtayda kala duwan. Waxa aan ka madhnayn dhaqaaqa muruqyadeena oo iyagu sameynaya socod joogto ah kaas oo diidaya inay ku hakadaan wax kasta oo dhib u keeni kara jidhkeena. Haddiiba ay dhacdo inuu si uun u soo dhaafo dhufaysyadaa kala duwan ee difaaceena waxa uu keeni karaa astaamaha cudurkani leeyahay.

Astaamaha cudurkan ayaa ah qaar halis badan oo horseedi kara xanuun daran halka qaar kalena yihiin astaamo fudud oo dhakhso looga soo kaban karo. Waxa ka mid ah :-

  • Daal badan
  • Madax xanuun
  • Xumad sii kordhaysa maalin kasta
  • Caloosha oo xanuunta
  • Calool istaag ama shuban
  • Muruqyada oo xanuuna
  • Dhidid
  • Qufac qalalan
  • Cuntada oo qofku ka kaco iyo miisaanka oo yaraada

Qodobka ugu muhiimsan ayaa ah in uu bukaanku fahmo in cudurkani aanu ku dhicin madaxa ee uu madax xanuunku keliya ka mid yahay astaamihiisa.

Cudurkan ayaa lagu baadhaa qaabab kala duwan oo inta badan is kaba

  1. Waxa aad ku garan kartaa cudurkan astaamaha qofku ka cabanayo oo iyagu ah qaar la isla yaqaano inta badan
  2. Dhiigga oo la baadho
  3. Saxarada oo iyana la baadho
  4. Dheecaanada midhicirada oo iyagana laga ogaan karo

Daawaynta iyo maaraynta xanuunkan marka aynu eegno, waxa laga ma maarmaan ah in bukaanku sheego halka uu tagay haddiiba uu socdaalay 60 kii cisho ee u dambeeyey.

Si guud waxa la siiyaa cudurkan daawooyin kala duwan oo ay ugu horreeyaan

? antibiotics kala duwan

? xumad jebiye

? Fuuq celiyayaal (IV Fluids)

? Nafaqada bukaanka oo kor loo qaado

Cudurkan in laga hortago ayaa ah qodobka u weyn ee hoos loogu dhigi karo tiradiisa. Waxa lagaga hor tagaa nadaafadda oo kor loo qaado, bulshadu inay hesho biyo nadiif ah, in la baro dadkeena dhibka uu keeni karo qashinka la raacinayo iliiladaha durduraya xiliyada roobka iyo in reer miyiga la baro goobaha ku haboon qashinka jidhka bini-aadmiga ka soo baxaya. Waxa jira talaal walow aan si joogto ah loo adeegsan oo cudurkani leeyahay. Aalaa waxa la siiyaa dadka la kulmay qof qaba xanuunka, hawl wadeen caafimaad gaar ahaan qaybta shaybaadhka iyo qofka u safraya goobaha uu ku badan yahay cudurkani. Talaalkan ayaan loo ogolayn carruurta ka yar laba jir iyo qof hore u qaatay oo jidhkiisii xasaasiyad ku yeeshay. Waxa jira 3 nooc oo talaalka ah oo ku kala duwan hadba waxa qofka la siinayo. Mid ahaan waxa la siiyaa qofka qayb ka mid ah bacteria-da halka labada kale lagu muddo bacteria-dii oo marna dhimatay marna nool, laakiin la wiiqey awooddeedii. Talaalka ayaa ah carin lagu samaynayo difaaceena si uu uga gaashaanto una unko ama u sameysto hubkii ku haboonaa.

Waxa jira dhibaato laga dhaxlo haddii aan si wacan loo daweyn cudurkan. Waxa ka mid ah

  • Cillado ku yimaadda maskaxda iyo dareen wadka jidhkeena
  • Qufac oo siyaado noqda
  • Nabar ku samaysma dalqada
  • Qayb ka mid ah oofta
  • Caabuqa ku dhaca ganaca
  • Dhibaato la soo derista beerka
  • Tiro yar oo bukaanka ka mid ah waxa ay yeelan karaan wadne xanuun
  • Kelyaha oo shaqada yareeya
  • Waxa ugu badan ee ku iman kara qof cudurkani ku dhacay ayaa ah inuu midhicirku dhiig baxo ( intestinal hemorrhage) iyo inuu dalool ku yimaaddo midhicirka qayb ka mid ah (intestinal perforation)
  • Waxa kale oo caan ah dhibaato ku timaada dhiigga ( DIC)

Bukaanka waxa la gudboon in cuntada xoog loo kariyo, diirka laga dhilo ama xoog loo maydho. Waxa iyana qasab ah in qofka lagu adkeeyo nadaafadda gacmihiisa, qoyskiisa iyo bulshada oo idil inuu kor u qaado si uu u yareeyo halista caafimaad ee ka dhalan karta.

Waxa Diyaarisay Deeqa Aadan

Related Articles

Dagaal qaraar oo ka dhacay degaanka Cabdalla Biroole ee duleedka magaalada Kismaayo.

Facebook Twitter Google+ Pinterest WhatsApp Dagaalka oo u dhaxeeyay Ciidamo ka tirsan kuwa dowlad goboleedka Jubbaland iyo maleeshiyaadka Al-Shabaab ayaa ka dhacay degaan ku yaalla duleedka Magaalada Kismaayo ee Xarunta Gobolka Jubbada Hoose. Dagaalka ayaa yimid, kaddib markii Al-Shabaab ay wadada u galeen Ciidamo ka tirsan kuwa Jubbaland oo ka tegay Kismaayo, xilli ay marayeen meel u dhow degaanka Cabdalla Biroole , waxaana halkaasi ka dhacay dagaal socday in ku dhow saacad. Goobjoogayaal ayaa waxay sheegeen in ka hor dagaalka ay maqlayeen jug culus oo wararka qaar ay shegayaan in uu qaraxa ahaa, waxaana la sheegay in dagaalka uu ka dhashay khasaaro isugu jira dhimasho iyo dhaawac. Ciidamada la weeraray oo watay Gaadiidka nooca dagaalka ayaa socdaalkoodii sii watay, iyaga tegay Saldhiga Ciidamada Jubbaland ay ku leeyihiin degaanka Cabdalla Biroole. Al-Shabaab ayaa sheegtay in weerarkaasi ay ku dileen laba kamid ah Ciidamada ay weerareen oo ka tirsan kuwa Jubbaland, wallow saraakiisha Ciidamada Jubbaland aysan weli ka hadlin. Dhanka kale wadada xiriirisa Magaalada kismaayo & degaanka Cabdalla Biroole ayaa waxaa dhowr jeer ka dhacay dagaal u dhaxeeyay CiidamadaJubbaland iyo Al-Shabaab iyo qaraxyo miinada nooca dhulka la gelyo ah, waxaana ka dhashay khasaaro kala duwan oo askarta gaaray. Facebook Twitter Google+ Pinterest WhatsApp Previous articleImaamka Cusub oo u Amba-baxayo Xalinta Deegaanka Burdheere!!!

Imaamka Cusub oo u Amba-baxayo Xalinta Deegaanka Burdheere!!!

Imaam Daahir Imaam Maxamuud oo dhawaan loo duubay saldanada Imaamnimo ayaa ku fool leh Degmada Cadale, si uu halkaasi uga bilaabo Dib u heshiisiin ku aadan xal u helida dhibaatada Burdheere oo dhawr sanno jirsatey!!! Abaabul ku saabsan arintaas ayaa laga dareemayaa hoyga uu Magaalada Muqdisho ka degan yahay Imaam Daahir. Booqasho la xiriirta arinta Dib u heshiisiinta Burdheere waxaa maanta hoyga Imaamka ku tagay Madax uu hogaaminayay Madaxweyne Cali Mahdi, kuwaasi oo Imaamka la wadaagay tallooyin ku aadan dhamaynta arinta Burdheere!!! Lama iga inuu Imaamka cusub ku guuleysan doono nabadayntan iyo in kale, guul dhaqan ayay Imaamka cusub u noqon doontaa haddii uu ku najaxo xalinta dhibaatada Burdheere!!!

Ra’iisul Wasaare ku Xigeenka XFS iyo wafdi uu hoggaaminaayo oo Xaflad soo dhaweyn ah loogu sameeyey Kampala

Ra’iisul Wasaare Ku xigeenka magacaaban ee Soomaaliya Mudane Mahdi Maxamed Guuleed (Khadar)  iyo wafdi uu hoggaaminayo oo gaaray dalka Yugandha ayaa xaflad soo dhaweyn ah loogu sameeyey Magaalada Kampala ee Dalkaasi. Munaasabadda soo dhaweynta ayaa waxaa ka qeyb galay Siyaasiyiin, Ganacsato, masuuliyiin ka tirsan Dowladda Dalkaasi iyo xubno ka socday Jaaliyadda Soomaaliyeed . Ra’iisul Wasaare ku xigeenka magacaaban ayaa ku boggaadiyey Jaaliyadda Soomaaliyeed ee dalkaas ku nool, doorka muuqda ee ay kaga jiraan horumarka iyo is-dhexgalka bulshada geeska afrika.

Stay Connected

20,891FansLike
2,388FollowersFollow
0SubscribersSubscribe

Latest Articles

Dagaal qaraar oo ka dhacay degaanka Cabdalla Biroole ee duleedka magaalada Kismaayo.

Facebook Twitter Google+ Pinterest WhatsApp Dagaalka oo u dhaxeeyay Ciidamo ka tirsan kuwa dowlad goboleedka Jubbaland iyo maleeshiyaadka Al-Shabaab ayaa ka dhacay degaan ku yaalla duleedka Magaalada Kismaayo ee Xarunta Gobolka Jubbada Hoose. Dagaalka ayaa yimid, kaddib markii Al-Shabaab ay wadada u galeen Ciidamo ka tirsan kuwa Jubbaland oo ka tegay Kismaayo, xilli ay marayeen meel u dhow degaanka Cabdalla Biroole , waxaana halkaasi ka dhacay dagaal socday in ku dhow saacad. Goobjoogayaal ayaa waxay sheegeen in ka hor dagaalka ay maqlayeen jug culus oo wararka qaar ay shegayaan in uu qaraxa ahaa, waxaana la sheegay in dagaalka uu ka dhashay khasaaro isugu jira dhimasho iyo dhaawac. Ciidamada la weeraray oo watay Gaadiidka nooca dagaalka ayaa socdaalkoodii sii watay, iyaga tegay Saldhiga Ciidamada Jubbaland ay ku leeyihiin degaanka Cabdalla Biroole. Al-Shabaab ayaa sheegtay in weerarkaasi ay ku dileen laba kamid ah Ciidamada ay weerareen oo ka tirsan kuwa Jubbaland, wallow saraakiisha Ciidamada Jubbaland aysan weli ka hadlin. Dhanka kale wadada xiriirisa Magaalada kismaayo & degaanka Cabdalla Biroole ayaa waxaa dhowr jeer ka dhacay dagaal u dhaxeeyay CiidamadaJubbaland iyo Al-Shabaab iyo qaraxyo miinada nooca dhulka la gelyo ah, waxaana ka dhashay khasaaro kala duwan oo askarta gaaray. Facebook Twitter Google+ Pinterest WhatsApp Previous articleImaamka Cusub oo u Amba-baxayo Xalinta Deegaanka Burdheere!!!

Imaamka Cusub oo u Amba-baxayo Xalinta Deegaanka Burdheere!!!

Imaam Daahir Imaam Maxamuud oo dhawaan loo duubay saldanada Imaamnimo ayaa ku fool leh Degmada Cadale, si uu halkaasi uga bilaabo Dib u heshiisiin ku aadan xal u helida dhibaatada Burdheere oo dhawr sanno jirsatey!!! Abaabul ku saabsan arintaas ayaa laga dareemayaa hoyga uu Magaalada Muqdisho ka degan yahay Imaam Daahir. Booqasho la xiriirta arinta Dib u heshiisiinta Burdheere waxaa maanta hoyga Imaamka ku tagay Madax uu hogaaminayay Madaxweyne Cali Mahdi, kuwaasi oo Imaamka la wadaagay tallooyin ku aadan dhamaynta arinta Burdheere!!! Lama iga inuu Imaamka cusub ku guuleysan doono nabadayntan iyo in kale, guul dhaqan ayay Imaamka cusub u noqon doontaa haddii uu ku najaxo xalinta dhibaatada Burdheere!!!

Ra’iisul Wasaare ku Xigeenka XFS iyo wafdi uu hoggaaminaayo oo Xaflad soo dhaweyn ah loogu sameeyey Kampala

Ra’iisul Wasaare Ku xigeenka magacaaban ee Soomaaliya Mudane Mahdi Maxamed Guuleed (Khadar)  iyo wafdi uu hoggaaminayo oo gaaray dalka Yugandha ayaa xaflad soo dhaweyn ah loogu sameeyey Magaalada Kampala ee Dalkaasi. Munaasabadda soo dhaweynta ayaa waxaa ka qeyb galay Siyaasiyiin, Ganacsato, masuuliyiin ka tirsan Dowladda Dalkaasi iyo xubno ka socday Jaaliyadda Soomaaliyeed . Ra’iisul Wasaare ku xigeenka magacaaban ayaa ku boggaadiyey Jaaliyadda Soomaaliyeed ee dalkaas ku nool, doorka muuqda ee ay kaga jiraan horumarka iyo is-dhexgalka bulshada geeska afrika.

Xubaha Cusub ee  Golaha Deegaanka Galkacyo Oo la Dhaariyay+Sawirro

27 xubnood ee golaha deegaanka dagmada galkacyo ayaa maanta loo dhaariyay xilka loo doortay iyadoo ay goob joog ka ahaayeen wasiiru dowlaha wasaarada arrimaha gudaha Galmudug Axmed Xasan Cali iyo wasiirka wasaaradaasi Cabdi Maxamed Jaamac oo iyagu la dar daarmay xubnaha la dhaarshay . Wasiiru dowlaha wasaarada Axmed Xasan Cali iyo wasiirka wasaarada arrimaha Gudaha Cabdi Maxamed Jaamac ayaa la dar daarmay inay si daacad ah u gutaan waajibaadka loo ekmaday “Waxaa la idinka baahanyahay inaay ka dhabeysaan dhaartiina isla markaan aad sidii loogu talagalay aad ugu adeegtaan bulshadiina.ayuu yiri Mudane Axmed Xasan Cali Dhinaca kale isla maanta waxaa xubnaha cusub ee golaha deegaanka maanta magaalada galkacyo uga furmay tababar aqoon kordhin ah oo  la xariira qaabka doorashada taas oo ay fulinayaan Masuuliyiin ka socatay hay’adda Eisa oo ka mid ah hay’addihii doorka ku lahaa dhismaha golaha deegaanka dagmada Galkacyo ee Galmudug isla markaana ah hay’adda ka shaqeysa arrimaha dimuquraadiyada iyo doorashooyinka Qaarada afrika. Cabdullaahi Cabdoow oo ka socday hay’adda Eisa ayaana ugu horeyn ka warbixiyay tababarka iyo waxa uu ku saabsan yahay isagoona xusay in lagu baranayo qaabka doorashada labada maalmood ee uu socdo.

Bangiga Dhexe oo beeniyay warar lagu faafiyay Baraha Bulshada

Qoraal ka soo baxay Bangiga dhexe ee Soomaaliya ayaa lagu beeniyay warar dhowaan lagu baahiyay baraha bulshada kuwaasoo la xiriiray bangiyada dalka qaarkood. Warkan ka soo baxay bangiga dhexe ayaa lagu sheegay in aysan jirin wax dacwad ama eedayn ah oo laga soo gudbiyay bangi ka mid ah Bankiyada dalka. Waxana uu Bangiga dhexe ugu baaqay warbaahinta dalka iyo kuwa dibeddaba (gaar ahaan Baraha Bulshada), in ay ka fogaadaan faafinta xog aan xaqiiqaada ku salaysnayn. Halkan hoose ka aqriso qoraalka ka soo baxay Bangiga Dhexe; Wargelin (Press statement) Bankiga Dhexe ee Soomaaliya isaga oo ka duulaya warar been-abuur ah oo maalmihii u dambeeyay lagu baahiyay Baraha Bushada ee Soomaalida (social media), kuwaas oo looga beensheegayo Bankiyada dalka qaarkood, haddaba Bankiga Dhexe wuxuu guud ahaan dadweynaha iyo gaar ahaan macaamiisha bankiyada Soomaaliyeed u caddeynayaa: 1. In Bankiga Dhexe yahay hay’adda u xilsaaran shati-siinta iyo korjoogteynta bankiyada dalka ka shaqeeya oo dhan. 2. In aysan jirin wax dacwad ama eedayn ah oo laga soo gudbiyay bangi ka mid ah Bankiyada dalka. 3. Bankiga Dhexe ee Soomaaliya wuxuu ku boorrinayaa warbaahinta dalka iyo kuwa dibeddaba (gaar ahaan Baraha Bulshada), in ay ka fogaadaan faafinta xog aan xaqiiqaada ku salaysnayn. Wararka ku saabsan bankiyada iyo shirkadaha maaliyadda ee dalka waxaa laga soo xigan karaa ilaha rasmiga ah, sida Bankiga Dhexe.